Copyright by Kancelaria Radcy Prawnego Oskar Lipiński

Kancelaria Radcy Prawnego Oskar Lipiński

ul. Mokotowska 51/53 lok. 44, 00-542 Warszawa


tel: +48 (22) 428 29 14

 

e-mail: kancelaria@lipinskilegal.pl

Jesteśmy najlepsi

Aktualności

Aenean sagittis mattis purus ut hendrerit. Mauris felis magna, cursus in venenatis ac, vehicula eu massa. Quisque nunc velit, pulvinar nec iaculis id, scelerisque in diam. Sed ut turpis velit. Integer dictum urna iaculis vestibulum finibus. Etiam tempus dictum rhoncus. Nam vel semper eros. Ut molestie sit amet sapien vitae semper. Pellentesque habitant morbi tristique senectus et netus et malesuada fames ac turpis egestas. 

23 sierpnia 2022
Kto zapłaci za katastrofę na Odrze? Przedsiębiorcy już liczą straty. Katastrofa ekologiczna na Odrze
01 sierpnia 2022
Jak kredytobiorcy frankowi mogą zawiesić płatność rat kredytu, czyli „sądowe wakacje kredytowe" dla frankowiczów.

kredyty frankowe / prawo bankowe

spory sądowe / doradztwo prawne dla biznesu

 

Znajdź nas na:
 
Kancelaria Radcy Prawnego Oskar Lipiński
Kto zapłaci za Odrę?
23 sierpnia 2022

Aktualności

23 sierpnia 2022
Kto zapłaci za katastrofę na Odrze? Przedsiębiorcy już liczą straty. Katastrofa ekologiczna na Odrze
01 sierpnia 2022
Jak kredytobiorcy frankowi mogą zawiesić płatność rat kredytu, czyli „sądowe wakacje kredytowe" dla frankowiczów.

Kto zapłaci za katastrofę na Odrze? Przedsiębiorcy już liczą straty.

 

Katastrofa ekologiczna na Odrze trwa. Trwa również walka o ratowanie ekosystemu dorzecza Odry oraz poszukiwanie przyczyn i ewentualnych sprawców tej katastrofy. Coraz głośniej mówi się również o katastrofie ekonomicznej przedsiębiorców okolic Odry, którzy na skutek jej zatrucia utracili możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Mowa tu głównie o przedsiębiorcach z branży turystycznej, gastronomicznej, rybackiej, a także przetwórczej. Czy i jak przedsiębiorcy ci mogą dochodzić ochrony swoich praw? Kto i za co może odpowiadać w związku katastrofą na Odrze, o tym wszystkim w dalszej części artykułu.

 

Odpowiedzialność bezpośredniego sprawcy. Jakie obowiązują zasady?

 

Generalne zasady odpowiedzialności za szkody z tytułu czynów niedozwolonych reguluje w polskim systemie prawnym kodeks cywilny, w tym w szczególności art. 435 § 1 kc oraz art. 415 kc, a w kontekście szkód środowiskowych również przepisy ustawy prawo ochrony środowiska.

 

Przyjmując założenie, że sprawcą szkody na Odrze jest - obecnie bliżej nieokreślone - przedsiębiorstwo to przede wszystkim odpowiedzialność za szkodę należy rozpatrywać w kontekście art. 435 § 1 kc w związku z odpowiednimi przepisami prawa ochrony środowiska. Zgodnie bowiem z art. 435 § 1 kc Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Jest to odpowiedzialność oparta na zasadzie ryzyka, a zatem stawiająca poszkodowanego w korzystniejszej sytuacji, bowiem nie musi on wykazywać winy sprawcy w wyrządzeniu szkody i bezprawności jego zachowania. Co więcej, przepisy ustawy prawo ochrony środowiska zaostrzają ten rodzaj odpowiedzialność wobec prowadzących przedsiębiorstwa o zwiększonym ryzyku lub o dużym ryzyku, w ten sposób, że podmioty te odpowiadają niezależnie od tego w jaki sposób napędzane jest ich przedsiębiorstwo.

 

Inną podstawą odpowiedzialności bezpośredniego sprawcy szkody, niebędącego posiadaczem przedsiębiorstwa „wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody”, czyli np. właściciela prywatnej posesji, z której pochodzić może zanieczyszczenie, może być art. 415 kc, zgodnie, z którym Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Odpowiedzialność ta oparta jest na zasadzie winy i wymaga ustalenia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem sprawcy a szkodą oraz bezprawności jego działania lub zaniechania. Jest to zatem reżim odpowiedzialności względniejszy dla sprawcy i jednocześnie bardziej wymagający dla poszkodowanego poszukującego ochrony swych praw, który musi wykazać dodatkowe dwie przesłanki (winę i bezprawność zachowania sprawcy).

 

Do ustalenia zatem odpowiedzialności konkretnego podmiotu za katastrofę ekologiczną na Odrze konieczne będzie wykazanie co najmniej adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem przedsiębiorstwa a szkodą (na gruncie art. 435 § 1 kc) lub nawet winy i bezprawności zachowania sprawcy (art. 415 kc). Obecnie jednak – biorąc pod uwagę upływ czasu oraz mając na uwadze opinie ekspertów i naukowców z dziedziny hydrologii - może być to znacznie utrudnione lub nawet niemożliwe. Niezależnie od powyższego ustalenie jedynego i niewątpliwego sprawcy szkody może być tym bardziej utrudnione procesowo i dowodowo, że – jak wskazują eksperci – zatrucie Odry może być spowodowane kilkoma nakładającymi się na okolicznościami niemożliwymi do przypisania jednemu, konkretnemu podmiotowi. Doprowadzenie zaś do odpowiedzialności kolektywnej może być w tej sprawie nie lada wyzwaniem.

 

Warto jednak podkreślić, że wedle doniesień medialnych, odpowiednie postępowania, w tym karne, w tej sprawie jednak trwają, a to w dużej mierze od ich efektów zależeć będzie ustalenie odpowiedzialnych również na gruncie cywilnoprawnym.

 

Odpowiedzialność Skarbu Państwa za działania i zaniechania władzy publicznej. Czy to możliwe?

 

W tej sprawie bezpośredni sprawca szkody może jednak nie być jednym podmiotem, którego należy rozpatrywać w kontekście ewentualnej odpowiedzialności za szkody związane z katastrofą na Odrze. W grę wchodzić może również odpowiedzialność Skarbu Państwa za ewentualne działania lub zaniechania władz publicznych w tej sprawie.

 

Zgodnie bowiem z art. 417 § 1 kc Za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Przesłankami tej odpowiedzialności są bezprawność działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej, szkoda oraz istnienie pomiędzy nimi adekwatnego związku przyczynowego. Bezprawność władzy publicznej może na gruncie ww. przepisu wynikać m.in. z naruszenia konstytucyjnych praw i wolności czy też uchybień wymaganiom określonym w ustawach zwykłych, czy też aktach wykonawczych.[i]

 

Obowiązki władz publicznych w zakresie ochrony środowiska, w tym w zakresie ochrony wód przed zanieczyszczeniami, określa szereg aktów prawnych,  od Ustawy zasadniczej począwszy, przez ustawy zwykłe, na rozporządzeniach wykonawczych skończywszy. I tak, zgodnie z Konstytucją ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych (art. 74), każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska (art. 74 ust. 3), władze publiczne są obowiązane do zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska (art. 68 ust. 4), Rzeczpospolita Polska (…) zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju (art. 5). Powyższe konstytucyjne obowiązki władzy publicznej są skonkretyzowane w szeregu ustaw i rozporządzeń, w tym w ustawie prawo ochrony środowiska i ustawie prawo wodne.

 

Dla ewentualnej odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody przedsiębiorców w związku z zatruciem Odry kluczowe zatem będzie ustalenie czy i jakich ewentualnie obowiązków nie dopełniły organy władzy publicznej w tej sprawie.  Przede wszystkim kluczowe wydaje się być ustalenie czy podjęto w odpowiednim czasie wszystkie możliwe działania, które mogłyby zapobiec szkodzie lub zmniejszyć jej rozmiary. Nie mniej istotne będzie także ustalenie czy władze publiczne należycie i na czas poinformowały wszystkich zainteresowanych obywateli o grążącym lub nadchodzącym zagrożeniu, tak aby mieli oni szansę podjęć działania chroniące ich przed szkodami lub minimalizujące ich rozmiary.

 

Czego mogą domagać się poszkodowani przedsiębiorcy?

 

Odpowiedzialność za szkodę, bez względu na to, którą z ww. podstaw prawnych przyjmiemy, jest szeroka i obejmuje przede wszystkim straty materialne i utracone korzyści.

 

W sprawie katastrofy ekologicznej na Odrze wchodzić mogą zatem w grę odszkodowania za poniesione czyste straty materialne takie jak np. śnięcie ryb w hodowli zasilanej wodą z zatrutej rzeki. Przede wszystkim jednak żądań przedsiębiorców można upatrywać w ewentualnych odszkodowaniach za utracone korzyści będące konsekwencją znacznego ograniczenia lub całkowitego zaniechania prowadzenia działalności gospodarczej na skutek katastrofy ekologicznej.

 

W tej sprawie jednak odpowiedzialność może nie ograniczyć się do naprawienia wyłącznie szkód materialnych. Pamiętać bowiem należy, że tego rodzaju zdarzenia, jak te dziejące się obecnie na Odrze,  mogą rodzić również odpowiedzialność za krzywdę jaką ponoszą osoby w jakikolwiek sposób związane z rzeką. Chodzi tu o odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych takich jak prawo do życia w wolnym od zanieczyszczeń środowisku, a także takich dóbr jak zdrowie i życie.

 

Katalog działań możliwych aktualnie do podjęcia i dostępnych do wykorzystania podstaw prawnych jest szeroki. Przedsiębiorcy powinni zatem dokładnie liczyć swoje straty i zbierać dowody na ich poparcie, tak aby w bliższej lub dalszej przyszłości móc skutecznie wykorzystać je w ewentualnym sporze sądowym. Dotychczasowe doświadczenia uzasadniają bowiem przekonanie, że historia katastrofy ekologicznej na Odrze i wynikające z niej konsekwencje dla mieszkańców i biznesu, znajdą swój finał na salach sądowych.

 

#Odra #Odraumera #katastrofanaOdrze #zanieczyszczenieOdry #odszkodowaniezaOdrę

 

[i] wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi I Wydział Cywilny z dnia 6.05.2015 r. (I ACa 1601/14).